Kemikler erir mi?

Osteoporoz Nedir?
Ömür boyu vücudumuzda kemik yapılır ve yıkılır. Bu döngü normalde dengededir. Herhangi bir sebeple kemik kütlesinde azalmaya ve kemiğin mikroskopik mimari yapısındaki bozulmaya Osteoporoz denilir. Dünyada en yaygın görülen metabolik kemik hastalığıdır ve halk arasında “kemik erimesi” olarak adlandırılır. Pek çok nedenle osteoporoz oluşabilir. Yani farklı hastalık ve durumlar osteoproz yapabilir ama sonuçta kemik yoğunluğu azalmış, iç mimari yapısı bozulmuştur. Kemikler kolayca kırılabilir. Kırıklar daha çok omurgada, el bileğinde ve kalçada olur. Kırıklar bazan basit bir düşme sonucu veya hiç düşme olmaksızın oluşabilir ve ciddi sorunlara hatta ölüme yol açabilir.

Kemik erimesi tanımı doğru mudur?
Erimek terimi tam olarak osteoporozu anlatmaz, yani kemikler sabun gibi eriyip küçülmezler, yoğunluğu azalıp mimari yapısı zayıflar, ama çok yaygın olarak kullanıldığı için osteoporoz anlamında bu terimi kullanılmaktadır.

Türkiye için bir istatistik vermek mümkün mü?
Pek çok hastalıkta olduğu gibi ülkemiz için tam bir istatistik vermek mümkün değildir. Ama insan yaşam süresi arttıkça osteoporozun getirdiği sağlık sorunlarının giderek artacağı kesin.

Nedenleri, tetikleyen veya öteleyen etkenler var mı?
Osteoporoz gelişmesinde bazı risk faktörleri vardır. Bunların bazılarını ne yaparsak yapalım değiştiremeyiz, engelleyemeyiz ama bazı faktörleri ise gerekli önlemleri alıp düzeltebiliriz.

Engellenemeyen Risk faktörleri:
Kadın olmak
İnce yapılı, kısa boylu olmak
Açık renkli olmak
Menopozda olmak
İleri yaşta olmak
Ailede osteoporozlu hasta olması

Engellenebilir risk faktörleri:
Yeterli kalsiyum ve D vitamini almamak
Yeterince güneş görmemek
Aşırı sigara içme
Aşırı kahve ve kafeinli içecekler
Aşırı alkol kullanımı
Sürekli fazla protein almak
Hareketsiz yaşam sürme
Uzun süre yatağa bağımlı kalmak
Kemik yıkımını hızlandıran bazı ilaçlar (kortizon, heparin, tiroid, epilepsi ilaçları gibi )
Bayan sporcularda amenoreye neden olacak kadar aşırı egzersiz

Osteoporoz kimlerde görülür?
İnsan yaşam süresinin uzamasıyla yaşlıların sayısı artmaktadır. Osteoporoz da tüm dünyada ortak bir sağlık problemi haline gelmiştir. Ancak osteoporoz sadece yaşlıların hastalığı değildir.
İleri yaşlarda ve bazı hastalıklarda erkeklerde de osteoporoz görülür.

Kadın erkek farklılığı nedir?
Erkekler osteoporoz konusunda şanslılar. Kadınlarda osteoporoz gelişmesi ve de kırık olma riski erkeklerden çok daha fazla. Kadınlarda erkeklerden dört kat daha sık rastlanır, özellikle menopoz sonrası çok daha sıktır. Kırıklar hem daha erken yaşlarda hem de çok daha sık olarak görülüyor.

Osteoporoz belirtileri nelerdir?
Başlangıçta osteoporozun hiç bir belirtisi yoktur. Osteoporoz sessiz bir hastalıktır. Önceleri sırt, bel ağrısı, boyda kısalma ve kamburlaşma görülür. Ama en korkulanı ufak bir darbe ile oluşan kemik kırıklarıdır.

Pek çok hastada ancak kemikler çok zayıfladığında ve kırıklar olunca osteoporoz fark edilebilir. Çok değişik nedenlerle oluşabilen osteoporozun en yaygın görülen nedeni menopozdur. Tedavi edilmeyen osteoporoz kemik ağrılarına, şekil bozukluklarına ve en önemlisi ölümcül büyük kemik kırıklarına yol açabilir.

Beslenme, güneş ışığından yararlanma osteoporoz açısından ne kadar önem taşıyor?
Osteoporoz oluşumunda büyük ölçüde genetik faktörler etkilidir ama fiziksel aktivite ve diyet gibi dış faktörlerin rolü de vardır. Osteoporoz gelişme riskinde genç yaşlarda oluşmuş toplam kemik kütlesi önemlidir. Çocukluktan itibaren düşük kalsiyumlu diyetiniz olmuş ise D vitamini eksikliği de varsa osteoproz riski çoktur.

Güneş ışığı doğrudan cilde gelirse vücudumuz kendine yetecek D vitaminin kendisi yapabilir. Ancak yeterince güneşten faydalanamayan kişilerde D vitaminini dışardan alınması gerekir.

Ortalama ömür uzuyor. Buna bağlı olarak ülke nüfusunun yaşlanmasının getireceği sorunları dikkate aldığımızda osteoporoz daha fazla önem kazanıyor.

Yaşlılık döneminde osteoporoz yaşam kalitesini nasıl etkiliyor?
İnsanların ömrü uzadıkça yaşlanma ila bazı sorunların atması da beklenir. Yani yaş ilerledikçe osteoporoz ve osteoporoza bağlı kırıkların görülmesi artar. Genç yaşlarda kırılma risk az iyileşme oranı yüksektir. Osteoporozlu bir hastada ise basit bir düşme veya çarpma ile dahi kemik kırığı olabilir. Kırıklar ise özellikle yaşlılarda komplikasyonlarla ciddi ve yaşamsal problemlere neden olabilmektedir.

Osteoporoz nasıl teşhis edilir?
Herşeyden önce iskelet sisteminin bir uzman tarafından tam bir muayenesi yapılmalıdır. Daha sonra tetkikler yapılır. Kemikler normal basit röntgen filminde görülür. Burada osteoporoz görüldüğünde hastalık ilerlemiş demektir çünkü kemiğin % 30 kadarı kaybolunca osteoporoz görülür hale gelir. Erken teşhis için kemik yoğunluğu ölçümü yapılır. Günümüzden osteoporoz teşhisi için DEXA Dansitometrisi adı verilen ölçüm yapılmaktadır. Kan ve idrar tahlilleri ile diğer kemik hastalıkları ile ayrım yapılır.

Osteoporoz tanısı en çok tartışmalı sağlık problemlerinden biri. Tanı konulurken adım adım nasıl hareket etmeli?
Risk faktörleri çok olan kişilerin mutlaka doktor kontrolüne girmeleri ve tanı için gerekli araştırmaların yapılması gerekir. Özellikle ufak yapılı, minyon , açık tenli kadınlar, erken menopoza girenler, sürekli bazı ilaçları kullananlar osteoporoz konusunda araştırılmalıdır. Osteoporoz tanısı alanlara gerekli tedavi başlanmalı, tedavinin aksatılmadan yapılması önemlidir.

Kemik erimesi saptandıktan sonra yıllık kayıp ne kadar oluyor? Hangi şikayetler gelişiyor?
Kemikler gelişimini tamamladıktan sonra otuzlu yaşlarda itibaren çok hafif bir kayıp başlar. Normalde yılda %1-2 lik kayıp vardır. Bu normal kayıp menopozda kadınlarda birden çok hızlanır. Ancak, bazı hastalık ve bazı ilaçları kullanmak gibi kaybetme nedenleri varsa kemik hızla kaybedilir.

Tedavide kullanılan başlıca yöntemler neler? Bu yöntemlerin ne kadar süreyle kullanılması gerekiyor?

Ne kadar etkili?
Tedavi seçiminde kişinin risk faktörleri ile kemik mineral yoğunluğu” değerlendirilir.

Osteoporoz tedavisinde hormon replasman tedavisi, Bifosfonatlar, Kalsitonin gibi ilaçlar, kalsiyum ve D vitamini desteği ve düzenli egzersiz verilmektedir.

İlaçların mutlaka düzenli ve doktor kontrolünde uzun süreli kullanılması gerekir.

Etkin bir Osteporoz tedavisinde:
1. İlaçların düzenli kullanılması ve düzenli doktor kontrolü
2. Egzersizlerin düzenli uygulanması
3. Yaşam tarzında değişiklikler yaparak düşme ve kazaları önlemek
4. Dengeli beslenme ile yeterli kalsiyum ve D vitaminin alınması önemidir.

Egzersiz ve beslenmede nelere özen gösterilmeli?
Osteoporoz oluşumunda büyük ölçüde genetik faktörler etkilidir ama fiziksel aktivite ve diyet gibi dış faktörlerin de rolü vardır. Osteoporoz gelişme riskinde kalsiyum alınımı ve egzersiz önemlidir. Çocukluktan itibaren düşük kalsiyumlu diyetiniz olmuş ise D vitamini eksikliği de varsa osteoporoz riskiniz çoktur. Kemiğin normal gelişmesi ve sağlıklı olarak devam etmesi için her gün belirli ölçüde kalsiyuma ihtiyaç vardır. Ayrıca kemiklerin güçlenmesinde düzenli egzersizler de çok önemlidir. Kemiklerin güçlü olması ve osteoporozun önlenmesi için düzenli fiziksel aktivite gereklidir. Osteoporoz tedavisinde kemiklerin vücut ağırlığını taşıdığı tip olan yük verme egzersizleri yapılır. Yürüyüş, aerobik egzersiz, jogging, dans bunlara örnektir.

Çocukluk çağından başlayarak aileler nelere özen göstermeli?
Osteoporoz gelişme riskinde genç yaşlarda oluşmuş total kemik kitlesi önemlidir. Yani genç yaşalrda elde ettiğinizi ileri yaşlarda kullanırısınız. Ne kadar çok kemiğiniz oluşmuşsa o kadar şanslısınızdır. Dolayısı ile aileler çocuklarının beslenme ve fizik aktivitelerine özen göstermelidir.

Kemik kütlesinin artmasında hangi vitamin ve mineraller etikili oluyor?
Kemik sağlığında en önemli mineral kalsiyum en önemli vitamin D vitaminidir. D vitamini kalsiyumun barsaklarda emilip vücutta kullanılmasında etkilidir. Günlük yiyeceklerimizde kalsiyumdan zengin olmasına dikkat etmelisiniz. Gıdalarla yeterli kalsiyum alınması sağlıklı kemiklere sahip olabilmek için zorunludur. Kalsiyumun yeterli alınması kemik kaybını yavaşlatabilir. Ama durduramaz. Dolayısı ile tedavide sadece kalsiyum alınımı yerli değildir.

Önerilen Günlük kalsiyum miktarları

Çocuklar...............800 mg/gün
Ergenlik çağındakiler...............1200 mg/gün
40 yaşına kadar kadınlar...............1000 mg/gün
40 yaşının üzerindeki kadınlar...............1500 mg/gün
Gebe ve emziren kadınlar...............1200 mg/gün

Süt ve süt ürünleri, balık, yeşil yapraklı sebzeler, kuru yemiş kalsiyumdan zengin besinlerdir.

Osteoporozdan korunmak için neler yapılabilir?
Kemik kaybı basit bir rahatsızlık değildir. Kaybedilen kemiği tekrar yerine koymak oldukça zor, uzun zaman alan ve pahalı bir olaydır. Dolayısı ile osteoporozu önlemek tedavi etmekten daha önemlidir.

Osteoporozdan korunmak için:
Yediğinize içtiğinize dikkat edin, dengeli beslenin.
Güneş ten yeterince yararlanın
Sigara dan, alkol ve kahveden sakının
Aktif yaşayın, düzenli egzersiz yapın.
Risk faktörleriniz ve kemik içeriğinize göre ihtiyaç duyuluyorsa ilaç tedavisi alın.