Romatizmal hastalıklar tekrarlayan , kronik ,kalıcı hastalıklardır. Medikal ve cerrahi tedavilerdeki tüm gelişmelere rağmen hastaların pek çok fonksiyonu değişik biçimlerde etkilenir. Fonksiyonların kısıtlanması sakatlıkla sonuçlanabilir. Rehabilitasyonun amacı romatizmal hastalıkların getirdiği sakatlık ve engelliliği azaltmak , mümkünse önlemektir.
 |
ANKİLOZAN SPONDİLİT
Ankilozan spondilit bir çok başka isimlerle de anılan romatizmal bir hastalıktır. Omurgada sertleşme yaptığı için bu isim verilmiştir. Hastalarda tipik olarak bel ağrısı vardır. Ağrı kasıklara ve bacaklara yayılabilir.Yirmili ve otuzlu yaşların başında ilk belirtilerini vermeye başlar ve erkeklerde daha belirgin bulgular verir. Genellike ilk belirti bel ağrısı ve sabahları görülen sertlik ve tutuluktur. Genç erkeklerde daha sık rastlanan bu hastalık bazan çok sinsi ilerler ve kesin teşhis uzun yıllar konulamaz. Bir çok araştırma teşhisin 5 yıl veya daha fazla geciktiğini göstermektedir. Aynı hastalık kadınlarda daha az bulgu verir ve daha iyi gidişlidir. |
Hastalık daha çok genç erkeklerde belirgin olduğu için spor yapan kişilerde ağrı olduğunda spor yaparken“incinme”, “zorlanma” veya terledikten sonra “üşütme” diye yorumlanabilir. Hatta bazı durumlarda belirtiler siyatik ve disk hernisine benzediği için uzun süre bel fıtığı tedavisi alan hastalar bulunur. Ankilozan spondilit kadınlarda da görülür fakat belirti ve bulgular daha hafif olduğundan genellikle başka hastalıklar adı altında tedavi görürler ve dolayısı ile tam teşhis konulması gecikmektedir. Tam teşhis konulmadan uzun süre “bel zorlanması” veya “mekanik bel ağrısı” teşhisi ile tedavi gören çok sayıda hasta vardır.
Hastalık esas olarak bel alt bölgesinde , sakroiliak eklem denilen yerde görülür. Ayrıca kasların kemiklere birleşme yerinde entesopati denilen romatizmal bir reaksiyon olur. Sporcularda bu bulgular yine "zorlanma"veya kas krişinin iltihabi durumu olan "tendinit" ile karıştırılabilir. Hastaların üçte birinde omurga ve bel dışında eklem tutulumları olabilir. Eklemlerin tutulması en sık dizlerde ağrı ile ortaya çıkar. Ayrıca hastaların dörtte birinde göz tutulumu olabilir.
Hastalıkta laboratuvar bulguları teşhiste pek yardımcı olmaz. Bazan kan sedimantasyon hızı ve CRP hastalık alevlendiğinde yükselebilir. Ama bu kan testleri hastalığa özgü değildir. Başka rahatsızlıklarda da yükselebilir. Önemli bir kan testi de HLA B-27'dir. Bu test ankilozan spondilitli hastaların % 90'ında pozitiftir. Ancak hastalığa özel bir bulgu değildir. Yani hastalığa tam olarak teşhis koyduramaz ancak şüpheli vakalarda yardımcı olur. Ayrıca HLA B-27 pozitif olup tamamen normal olan veya HLA B-27 negatif olup hasta olan kişiler de vardır.Tomografi veya MR gibi ileri tetkikler hastalık teşhisinde yardımcı olmaz. Teşhis ve takipte basit ve ucuz olan normal radyografiler ve özel açı ile çekilen (Suprapubik) bel filmi kullanılmalıdır. Bu radyografilerin seri olarak çekilip omurgadaki değişikliklerin takibi önemlidir.
Bu hastalık belden sırta ve boyuna doğru ilerleme gösterebilir. Tüm omurga hareketlerini kısıtlarken göğüs kafesi hareketleri de kısıtlanır. Yani nefes alıp verirken güğüs duvarının genişleyebilmesi azalır. Dolayısı ile bu hastaların özellikle sigaradan uzak durması gerekir.
Bazı vakalarda diz , omuz ve kalçalar da hastalığa katılabilir. Bazan topuk ağrısı ilk bulgu olabilir. Kesin nedeni bilinmeyen bu hastalık romatizmal hastalıklar grubuna girer. Düzenli takip ve tedavi gerekir. İlaç tedavisinin yanısıra yapılması gereken egzersizler in tedavide önemi çoktur. Mesela bisiklete binmek gibi öne doğru eğilmeyi gerektiren sporlardan kaçınılması gerekir.
Genç bir kişide uzun süren bel, sırt, boyun ağrısı varsa ankilozan spondilit mutlaka araştırılmalıdır.
 |
OSTEOARTRİT
(Eklem kireçlenmesi)
Osteoartrit, dünya üzerinde en sık görülen muskuloskeletal sistem hastalığıdır .
ABD'de 50 yaşın üzerindeki erkeklerde iş maluliyetinin iskemik kalp hastalıklarından sonra en sık ikinci nedenidir ve tedavisi yıllık harcama açısından romatoid artritten 7 kat daha fazladır .
|
OA, Amerikan Romatoloji Derneği (American College of Rheumatology (ACR)) tarafından, “eklem kıkırdağının bozulmuş yapılanması nedeniyle eklem semptomlarına yol açan, ilave olarak eklem kenarlarındaki kemiklerde değişiklikler yaratan durumların heterojen bir grubu” olarak tanımlanmaktadır
Fizik Muayene Bulguları
* Eklem çevresinde kemiğe ait şişlikler
*Eklem çevresinde ağrılı ve hassas bölgeler
*Kaba krepitasyon (elle kıtırtıların hissedilmesi)
*Klakman (ses kulakla duyulur)
*Kısıtlanmış ve ağrılı hareketler
*Hafif iltihap bulguları
*İnstabilite (eklem itince oynar)
Normal eklemlerde duyulan ses eklem içindeki azot gazının hareketi ile olur.
Laboratuvar bulguları
ESH normaldir
RF negatiftir .(ancak yaşlı normal bireylerin % 5 inde pozitiftir)
Sinovyal sıvı normaldir. Eklem boşluğunda en çok dizde sıvı vardır. 1 cmküp kadardır.
OA Ağrı Kaynakları
OA ağrının büyük kısmı eklem dışı kökenlidir. Lokal ağrılardır. Hasta ağrılı yeri nokta olarak gösterir.
*Eklem çevresi kaslarda miyalji
*Subkondral bölgede yeni kemik yapımı…venler sıkışır.. subkondral bölgede basınç artar
*Bazan sinoyal enflamasyon …buna bağlı ağrı
*Eklem içi sıvı birikebilir, kapsül gerilir .
*Osteofit, eklem bağlarını(ligamanları), tendonları, periostu kaldırabilir. Lokalize ağrıdır.
Radyolojik Bulgular
Direkt grafilerde eklem kıkırdağı görülmez. Kemikler arasında boşluk var gibi durur.Aslında kıkırdak birbirine değer. Kıkırdak harabiyeti ile boşluk azalır , eklem aralığı daralır. En çok medial diz kompartmanında görülür. Tibia eminensialarının sivrileşmesi olur. Bazı insanlarda diz arkasında Fabella buunur. Normal varyasyon olup sesamoid kemiktir
Radyolojik olarak OA saptananların ancak 1/3 ünde klinik bulgu vardır.
• Eklem aralığında daralama (kıkırdak kaybına bağlı) (OA özgü değil)
• Subkondral kistler (OA özgü değil)
• Subkondral skleroz (OA özgü )
• Marjinal osteofitler (OA özgül)
Hastalığın Seyri
Uygun tedavi ile hastaların ağrıları giderilebilir, eklem fonksiyonları düzeltilebilir, fonksiuonel kapasiteleri ve hayat kaliteleri arttırılabilir. OA tedavisinde başarılı olmak için uygun ilaç tedavisinin yanı sıra hasta eğitimi , kilo azaltılması , fizik tedavi , egzersiz ve yardımcı cihazlarlardan faydalanma gibi ilaç tedavisinin dışındaki tedavilerin hepsi beraberce uygulanmalıdır. İlaç tedavisi ilaç dışı yaklaşımlarla birlikte uygulandığında daha etkili olur.
Tedavi
Tıbbi tedavi
*Hasta eğitimi
-zayıflama
-eklem koruma ( ağrılı dönemlerde eklem kullanılmamalıdır, istirahat gerekir. Yüksek sandalye ve koltuklar eklemin zorlanmasını önler. Yumuşak ve alçak kanepelerden kaçınmalı. Çömelme ve diz üzerinde oturma zararlıdır, özellikle gonartrozda yumuşak tabanlı ayakkabılar tercih edilmelidir.Ense yastıkla desteklenmelidir.)
-dinlenme OA yaşamak için dinlenmeyi öğrenmelidir.Gün içinde düzenli olarak istirahat periyotları olmalıdır. Yorulmadan dinlenmek ağrıyı azaltır.
*Egzersiz Pasif yerine aktif egzersizler tercih edilir. En sık quadriceps güçlendirme egzersizleri verilir.
*Fizik Tedavi
Akut dönemde eklemde enflamasyon varsa (ısı artışı) Soğuk uygulama ‘Buz'
Yüzeyel sıcak , derin sıcak ‘ultrason, kısa dalga diatermi' Analjezik akımlar TENS
*Yardımcı Araçlar
Baston , koltuk değneği , yürüteç (walker), dizlik , korse ,boyunluk
Eklemlerdeki yükü azalmayı amaçlayan yardımcı araçlar hstanın yaşam kalitesini arttırır, eklemdeki zedelenmeleri azaltır. Uygun bir bastonun yüksekliği hastanın trokanter majoru yüksekliğindedir.Baston ağrılı tarafta değil karşı tarafta kullanılır.Bastonun kaymaması için ucu lastik olmalıdır.
* Hidroterapi
Kaplıca tedavisi klinik olarak pek çok hastayı rahatlatmaktadır.
İlaç Tedavisi
1.Sistemik ilaç tedavisi
A)ANALJEZİKLER (sürekli veya gerektiğinde)
- Parasetamol 500 mg 1-3gr/ gün (Minoset , Parol,Tamol,Vermidon)
-Metamizol 500 mg 1-3 gr/gün (Novaljin)
-Propaksifen ? 100-400 mg /gün
-Kodein
B)STERİOD OLMAYAN ANTİENFLAMATUVAR İLAÇLAR (SOARİ)
-Na Diklofenak 50-150 mg/gün (Voltaren )
-Naproksen 500-1000 mg/gün (Naprosyn)
-İbuprofen 800-1200 mg/gün (Brufen)
C)ANTİDEPRESANLAR
-Amitriptilin (Laroxyl) gece verilir, ağrı azalır uyku rahatlar.
2.Lokal İlaç Tedavisi
A)Periartiküler kortikosteroid + ksilokain infiltrasyonu
B)Eklem İçi Kortikosteroid (Yalnızca gonartroz alevlenme devrinde önce sıvı boşaltılır ,ilaç enjekte edilir. Mutlaka istirahat etmelidir.)
C)Eklem içi Hyalurinat
D) Pomadlar (ısıtıcı ve SOARİ)
Cerrahi Tedavi
Tıbbi tedaviye cevap vermeyen , ağrının günlük yaşam aktivitelerini giderek kısıtlaması olan şiddetli vakalarda cerrahi girişim ortopedist tarafından yapılmalıdır. Korucu ve destek önlemlerle beraber ilaç tedavileri ile fayda sağlanamazsa artroplasti denilen protez ameliyatları yapılabilir.
Total eklem artroplastileri oldukça iyi fonksiyonel düzelme ve ağrıda azalma sağlar.
OA tedavisinde İlaç Dışı Tedavi Yaklaşımları
Hasta eğitimi
Eklem koruma ve enerjinin korunumu
Günlük yaşam aktiviteleri için yardımcı cihaz kullanımı
Fazla kilo varsa azaltılması
Aerobik egzersizler
Fizik Tedavi
ROM egzersizleri
Kas güçlendirme egzersizleri
Baston , kanedyen değnek ve walker kullanılması
Uygun ayakkabı
Dizlikler,korse ve boyunluklar
 |
YUMUŞAK DOKU ROMATİZMASI
FİBROMİYALJİ
Fibromiyalji (FM) kas-iskelet sisteminde akut veya kronik, yaygın ağrı ve hassasiyete yol çan ve sık rastlanan bir yumuşak doku romatizmasıdır. Uyku bozukluğu , sabah tutukluluğu ve yorgunluk bulunur.Genel kas ağrısı yanı sıra lokal ağrılar da olur. FM sistemik fakat Miyofasial Ağrı Sendromu bölgesel kas ağrılarına yol açar. Eskiden kullanılan Fibrozit terimi yanlıştır. |
İnsidans
Toplumdaki sıklığı tam bilinmiyor ama çok yaygın bir yakınmadır.Kadınlarda daha sıktır.
Patogenez
*Uyku bozuklukları
*Psikolojik didfonksiyonlar
*MSS biyokimyasal değişiklikler
Tanı
Yunus Kriterleri tanı koymada kullanılırdı. En son kriterler ACR tesbit etmiştir.
ACR tanı kriterleri (1990)
*Yaygın ağrı
Yaygın ağrı en az 3 ay süreli olmalıdır.
*Duyarlı Nokta
Yeri bilinen 18 noktanın 11 inde ağrı olması
Occiput, Alt Servikal ,Trapez, Supraspinatus, İkinci kosta , Lateral epikondilit ; Gluteal ,Büyük trokanter ve Dizde bulunan hassas noktalara parmakla 4kg basınç yapılarak tesbit edilir.
Klinik Belirtiler
FM bir klinik belirtiler toplamıdır.
1.Duyarlı noktalar
2.Yaygın ağrı
3.Yorgunluk
4.Dış ve iç uyaranlara aşırı duyarlılık
5.Uyku bozukluğu
6.Sabah tutukluğu
7.Özel kişilik yapısı
Laboratuvar bulguları
Özel bir bulgu yoktur.
Radyolojik Bulgular
Özel bir bulgu yoktur.
Hastalığın Seyri
Hastalığın gidişi belli değildir. Remittan-intermittan ,fluktuasyonlar gösteren veya progresif olabilir.
Tedavi
Tedavisi oldukça zordur. Değişik tedavi ajanları birarada denenebilir.
Antidepresanlar ve lokal fizik tedavi faydalı olmaktadır.SOARİ ve steroid gereksiz ve yararsızdır.
Egzersizler oldukça etkilidir.
Koopere hastalarda bile tam remisyon sağlanamayabilir.
 |
ROMATOİD ARTRİT
Sebebi bilinmeyen kronik bir multisistem hastalığıdır.
Kronik , simetrik poliartrit en karakteristik özelliğidir.
Kronik sinovit ile pannus oluşup kıkırdak ve kemik harabiyeti ve sonuçta eklem destrüksiyonu yapar. Hastada büyük fonksiyonel kayıp olur.
|
Tanı
Bilateral simetrik eklem tutulumu, pozitif romatoid faktör kronik proliferatif sinovitle karakterize kronik poliartrittir.
Sebebi bilinmeyen multisistemik bir hastalıktır.
Tanı için ARA tarafından hazırlanmış kriterler kullanılır.
AMERİKAN ROMATİZMA CEMİYETİNİN (ARA) TANI KRİTERLERİ (1987)
• Sabah tutukluluğu : en az 1 saat .
• Artrit : El PİF ,MKF, El bileği ,dirsek ,diz ,ayak bileği ,MTF eklemlerinde (14 eklemden en 3 ünde 6 haftadan fazla hekim tarafından saptanan artrit )
• El eklemlerinde artrit : El bileği ,MKF , PİF eklemlerin en az 1'inde 6 haftadan fazla hekim tarafından saptanan artrit
• Simetrik artrit : 6 haftadan fazla
• Subkutan nodül : Hekim tarafından saptanan
• RF pozitifliği
• El grafilerinde erezyon ve / veya osteopeni
RA tanısı için 7 kriterden en az 4 bulunması gerekir.
Klinik Belirtiler
Eklem şişmesi , en önemli klinik belirtidir. Eklem yüzeyini kaplayan sinovyal zarda lökosit ve lenfosit infiltrasyonu ve kapiller ödem olur. Bu dokuya Pannus dokusu denir. Pannus komşu kemik ve kıkırdak dokuyu salgıladığı enzimlerle tahrip eder.
Karakteristik özelliği simetrik poliartrit tir.
Fizik Muayene Bulguları
RA en çok tutulan eklemler
MKF %87
Elbileği %82
El PİF %85
MTF %50
Omuz %50
Elde PİF eklemler fuziform şişer.(Pif şişer, proximali ve distali göreceli ince kalır. Yani iğ biçimini alır.)
MKF tutulumla ulnar deviasyon görülür.
MKF de flexiyon + PİF de ekstansiyon ile zigzag deformitesi görülür. ( otostopçu deformitesi : z deformitesi)
MKF de fleksiyon+ PİF de ekstansiyon + DİF de fleksiyon ile kuğu boynu deformitesi görülür.
MKF de ekstansiyon + PİF de fleksiyon + DİF de ekstansiyon ile düğme iliği deformitesi görülür. ( butonier deformitesi)
Metetarsofalingeal subluksasyon: MTF eklemlerin iltihaplanmasıyla eklem hemen cilt altında palpe edilebilir, taban cildi sıkışır. Nasır ve ülserasyonlar oluşur.
İnterosseal kas atrofisi: Eklemde enflamasyon olduğu zaman komşuluğundaki kasta atrofi gelişir.
Tenosinovitte tendon rüptürü olabilir. Ekstansör tendon rüptüründe parmaklar düşük kalır.En çok 4. ve 5. parmakta olur. Cerrahi reparasyon gerekir.
El bileğinde fleksör tendonlar Karpal tünel den geçer. Tendol kılıflarında enflamasyon olunca aralarından geçen Nervus Medianus sıkışır. 1.2.3.ve 4. parmak radial tarafında uyuşma , ağrı , disestezi ortaya çıkar. N.medianus tenar kasların motor siniridir. Bu kaslarda atrofi gelişir. Bu olaya Karpal Tünel Sendromu adı verilir.(N. Medianıus 1,2,3,ve 4. parmak radyal yan ve avuç içi bir kısmının duysal siniri; tenar kasların motor siniridir.)
Karpal Tünel Sendromu
Tanı için:
• Phalen Testi: Eller sırt sırta(parmak uçları aşağıya bakacak şekilde) verilerek 1 dakika tıtulur. Bu pozisyonda sıkışma artar.Ağrı ortaya çıkarsa phalen + denir.
• Ters Phalen: Eller ekstansiyonda tutulur.
• Tinnel testi: El bileğine N. medianus üzerine refleks çekici ile vurulur. Hasta parmaklarına elektrik çarpması(1,2,3,ve 4 radyal kısım) gibi bir his duyar.
• EMG (elektromiyografi ) ve sinir iletim hızı ölçümleri
İlk 3 testte yalancı(+) ve (-) likler olabilir. En kesin yöntem EMG dir. N.medianusun geçtiği yerde elektrik hızı yavaşlar.
Tedavi:
El bileği için istirahat ateli özellikle gece de kullanılır. Tünel bölgesine lokal kortizon enjeksiyonu yapılabilir. Bu önlemler ve fizik tedavi metodları faydalı olmazsa Fleksör retinaculum ameliyatla kesilerek rahatlatılır.
El bileğinde şişlik eklemden mi tendon kılıfından mı ayırd etmek için:
Parmaklar hareket ederken tendon kılıfı da oynar. Dolayısı ile şişlik hareket eder. Şişlik hareket etmiyorsa şişlik el bileğindeki eklemdendir.
Ayak bileği çevresi şişlikler tenosinovyal şişliklerle karışabilir.Ödem gece yatınca azalır , ayakta artar,ağrısızdır.
Temporomandibular eklem tutulumu : Eklem ağrılıdır. Ağız açıklığı kısıtlanır.Normal ağız açıklığı 3 parmak kadardır.
Mikrognatia: Mandibulanın küçük olması. RA varsa hastalığın 16 yaşın atında başladığını gösterir.(JRA) Ossifikasyon merkezlerinin erken yaşta tutulmasına bağlıdır.
Baker kisti RA te diz eklemi sıklıkla şişer. Gastreknemius iç başının bursası ve semimemranosus kasının bursası tutulunca diz arkasında şişlik olur. Popliteal kist veya Baker kisti denilir.Ağrılı ve yürümeye engeldir.Burada biriken sıvı bursa yırtılınca sıvı baldıra doğru akar. Baldır kaslarında şişlik , ağrı ve sıcaklık olur.Hasta yürüyemez. Buna Baker Kisti Rüptürü denir. Bu yırtılma çok ani olur. En çok derin ven tromboflebiti ile karışır. Derin ven tromboflebitinde popliteal bölgede şişlik yoktur , ani gelişmez.Tedavide yürüme yasaklanır , bacak uzatılır ve kortizon enjeksiyonu yapılır.
RA Eklem Dışı Bulguları
• Konstitüsyonel semptomlar : Ateş,halsizlik , zayıflama , genel durum bozukluğu
• Deri altı nodül % 10-20
Romatoid nodüller en çok dirsekte subolekranon bölgede veya olecranon bursasının içinde görülür. Ağrısızdır ve periosta yapışıktır. Zamanla büyür , tedavi ile kaybolur.Rmatoid faktör + hastalarda görülür. Ağır gidişin işaretidir
• Kronik Hastalıklar Anemisi : Hastalık uzadıkça anemi oluşur. Romatizmal hastalıklarda kullanılan çeşitli ilaçlarla mikroskopik kanama olabilir. Bu da ayrıca demir eksikliği anemisi eklenmesine neden olur. Hastalıkların akut alevlenme dönemlerinde trombositoz gözlenir.
Trombositoz + Lenfadenopati (LAP) varsa Felty Sendromu denir.
Romatoid Vaskülit : Ağır progresyon işaretidir. Ciltte cilt vasküliti gözlenir.
Daha çok parmaklarda küçük lekeler tarzındadır.Tırnak yatağında ve tırnak altında vaskülit ağır prgresyonu gösterir.Dijital arter tututlursa parmaklarda nekroz olur. Cilt ve cilt altı damarlarının tutulması ile kapanmayan yaralar olur.
Vasovasorumların tutulması ile….Polinöropati
Orta boy arter tutulumu ile……….Çeşitli organ enfarktüsleri
• Plöropulmoner tutulma : Plörezi , interstisyel fibroz ,plöropulmoner nodül , Kaplan sendromu. Çoğunlukla tek taraflı plörezi görülür.İnterstisiyel ac fibrozisi +küçük nodüller ve nodülleri birbirine bağlayan yollar (filimde bal peteği manzarası) Bu imaj kaidelerde daha hakim.Nodüller çok ender olarak parankim iinde bulunur, en çok metaztazlarla karışır.R.Nodüller pnömokonyoz ile birlikte olursa Caplan sendromu denir.
• Kalp tutulması : Perikardit , valvül kenarlarında nodül , koroner arterit(vaskülitle)
• Göz tutulması: Keratokonjuktivitis sikka sendromu ( Kuru göz sendromu) ,episklerit , sklerit , skleromalasia perforans. Gözlerde lakrimasyonun azalması olan Keratokonjuktivitis sikka en çok Sjögren Sendromunda görülür. Egzokrin salgı yapan bezlerin parankim dokusunun lenfositlece istila edilmesi ve parçalanması ile bezler salgı yapamaz.RA li hastalarda Sjögren gelişebilir.Hastada göze kum kaçma hissi ile başlar.Gözdeki sekresyonu ölçmek için Schirmer testi yapılır.Konjuktivaya ince bany şeklinde kurutma kağıdı konulur. Göz yaşı 45 yaş sonrası azalır. 80 yaşta kuruluk normaldir. Sjögrenli hastada 4- 6 mm olarak kalır. Kuru ağıza kserostomi denir. Sjögrenli hastalarda dil kuru , papillalar siliktir. Hasta devamlı su içer. Sjögrende parotis bezinin şişmesi kabakulakla karışır. Episklerit gözde kızarıklık yapar. Özel bir bulgu değil. Sklerit tipiktir. Sklerada mavi bölgeler(damar tabakası) görülür. Buralar bazan delinir : Skleromalasi perforans denir.
• Nörolojik tutulma : Tuzak nöropatileri ( sinir sıkışmalarından en çok karpal tünel sendromu görülür) ,
Servikal miyelopati. Boyun bölgesindeki tutulmaya bağlı geişebilir.
• Böbrek tutulması: RA görülen böbrek sorunu sekonderdir. AA tipi amiloidoz . Tedavi görmeyen olgularda iltihap proçesi buna neden olur.
Laboratuvar Bulguları
*RF pozitifliği % 70 (sadece Sjögren ve RA de RF istenir.)
RF bir otoantikordur. Sjögrende % 95 + tir.
Her RF + hasta RA değildir.
*Yüksek sedimantasyon
*Yüksek CRP
*Normokrom-normositer anemi
*Trombositoz
*Sinovyal sıvı:
lökosit 2000 den fazla , bulanık , viskozite azalmış , müsin pıhtısı bozuk
Romatoid Faktör
IgG'ye karşı yapılmış IgM tabiatındaki antikordur.
Latex yöntemi ile RF aranması
Radyolojik Bulgular
En çok el filmleri değerlendirilir. Başlangıçta tek bulgu yumuşk doku şişliğidir.Bu zaten klinikte bellidir.Asıl radyolojik değişiklikler aylar sonra ortaya çıkar. Erozif kistik lezyonlar görülür. Aynı kist yandan çentik olarak görülür ,erezyon denir.Yani erozyon ve kist aynı lezyondur; sadece radyoloj
ik görümü farklıdır.Giderek eklem aralığı daralır. Sonuçta eklem aralığında daralma , erezyon ve subkondral kist , periartiküler osteoporoz görülür.
Kemiklerde tahribat çoksa destrüktif artrit denir.
Tedavi
a)Medikal
1.Semptomatik ilaçlar
2.Uzun etkili ilaçlar
b)Cerrahi tedavi
1.Proflaktik (sinovyektomi)
2.Rekonstrüktif (artroplasti)
c)Rehabilitasyon
Günlük yaşam aktivitelerinde özel düzenekler ve yardımcı cihazlar kullanılması
SEMPTOMATİK İLAÇLAR
1.Analjezikler
2.SOARİ (NSAİİ)
indometazin………Endol…………..75-125 mg / gün
diklofenak………Voltaren…………75-150 mg / gün
naproksen……….Naprosyn………..500-1000 mg / gün
• Kortikosteroidler
Prednizolon………….5-15 mg / günUZUN ETKİLİ İLAÇLAR
Etkileri bir kaç ay içinde geç başlar.
a.Antimalariyal ilaçlar ( Klorokin , Hidroksiklorokin)
b.Sulfasalazin
c. Metotreksat ( immünosupresif ilaç )
Antimalariyal ilaçlar
Klorokin fosfat: Resochin…………………1 tablet / gün
Hidroksiklorokin sulfat : Auersyle………..1 tablet / gün
Etkileri geç başlar. Maksimum etki 6 ayda. Retinopati yapar.
Sulfasalazin
Salazopyrin EN tablet……..500 mg
Doz: 1. Hafta 2 x 500 mg / gün
2. hafta 500 + 1000 mg / gün
Sonra 2 X 2 / gün
Etkinin başlaması ……… 2-4 ay
Maksimum etki………… 4-6 ay
Yan etki: bulantı kusma
Metotreksat
Metotreksat, Emtreksat , Trexan 2.5 mg tabletler.
RA tedavisinde en çok kullanılan ilaçtır. En az yan etkili ilaçtır.Etkisi birkaç ay içinde daha çabuk ortaya çıkar. Aç karnına su ile alınır. Doz: 7.5 –15 mg / Hafta PO veya İM
Etkinin başlaması ……… Birkaç ay
Maksimum etki………… 6 ay
Yan etki: hepatotoksisite , bulantı , kusma ,kemik iliği supresyonu
Takip : 1-2 ayda kan sayımı SGOT;SGPT
Metotreksat + Kortikosteroid + SOARİ ile başlanır steroid zamanla azaltılıp kesilir.
ROMATİZMAL HASTALIKLARDA TEMEL REHABİLİTASYON İLKELERİ
• Ağrının giderilmesi
• Eklem hareket açıklığının korunması
• Ağrılı eklemin korunması
• İstirahat ve aktivitelerin ayarlanması
• Atrofi , kontraktürlerin ve deformitelerin önlenmesi
• Hastanın kendine bakım ve günlük yaşam aktiviteleride yardımcı cihaz kullanılması
• Bağımsız ambulasyon için yardımcı ortez- protezlerkullanılması
• Ev ve iş yerinde modifikasyonlar
• Fonksiyonun devamının sağlanması ve yaşam kalitesini arttırmak
Romatizmal hastalıkların çeşitliliği ve vücudun birçok yerini etkilemeleri nedeni ile tedavilerinde multidisiliner bir ekip çalışması gerekir. Doktor (Romatolog , Fizik tedavi uzmanı ,Ortopedist ) , hemşire , psikolog , fizyoterapist , uğraşı terapisti , ortez-protez teknisyeni aynı amaç için birlikte çalışmalıdır.
Rehabilitasyon dinamik süreçtir .Hastalığın evrelerine ve hastanın durumuna göre yeniden düzenlenir.
Rehabilitasyon diğer tedavilerden sonra gelmez. Medikal ve/veya cerrahi tedavi sürerken fonksiyonu koruyucu ve arttırıcı önlemler alınması ile başlar.
Hasta eklemleri koruma, deformiteleri önlemek için hastanın eğitimi ve bilgilendirilmesi ile devam eder. Rehabilitasyon kronik yapıdaki romatizmal hastalıklarda psikolojik destek sağlayarak da yaşam kalitesini arttırır
İSTİRAHAT
Romatizmal hastalıkların tedavisinde önceleri tam yatak istirahati verilirdi. Şimdi sadece akut atak dönemlerinde yatak istirahati önerilmektedir.
1.Sistemik istirahat
Akut dönemlerde önerilir.
Uzamış istirahatin getirdikleri:
*Dengeyi azaltır
*Ortostatik hipotansiyon
*Kas gücü azaması
*Kardiakout-put azalması
*Tromboflebit
*Kontraktür
*Kemik demineralizasyonu
2. Lokal istirahat
Etkilenmiş eklemler splint veya alçı ile lokal istirahate alınabilir.
ROMATİZMAL HASTALIKLARDA EGZERSİZLER
Romatizmal hastalıklarda uzun zaman sadece ilaç tedavisi ve eklemlerin istirahat ettirilmesi önerilmiştir. Ancak hareket eksikliği herzaman komplikasyonları arttırmıştır.
Eklemlerdeki ağrıya bağlı eklemler yeterince hareket edemezse eklem çevresi kaslar zayıflar ve hastanın aerobik kapasitesi düşer. Ancak pek çok hastada hareket ağrıyı arttırır. Ağrıya tepki hareketin kısıtlanmasıdır. Hareketsiz kalan eklemde kapsül ve çevre yumuşak dokular sertleşir.Eklem kontraktürleri gelişir. Çevre kas ve tendonlarda kısalma , kullanılmamaya bağlı kas atrofisi eklenir.
Ayrıca eklem yüzeylerinde bozulma , pannus , loose body (eklem içi serbest cisim) eklem hareketine engeldir.gzersiz romatizmal hastalıklarda hastalığın devrine greçete edilir. Egzersiz reçetesinde egzersizin tipi , sıklığı ve şiddeti belirtilir.
Uygulama:
- ROM (Eklem Hareket Açıklığı ) Egzersizleri
Egzersizler su içinde yapılabilir. Bazan makara gibi düzeneklerden faydalanılır.
Amaç: Fonksiyonel eklem hareket açıklığını korumaktır.
Pasif egzersiz
Aktif yardımlı egzersiz
Aktif egzersiz
Germe ve pozisyonlama
- Güçlendirme Egzersizleri
Romatizmal hastalıklarda en sık izometrik egzersizler önerilir. Bu egzersizlerde kas boyu kısalmaz ve eklemde hareket oluşmaz. Kolaydır , alet gerekmez , yatakta yapılabilir.
Amaç : Eklem etrafındaki kasların güçlendirerek eklemi korurmak ve hareketteki şok absorbsiyonunu sağlamak . Eklemin fonksiyonunu arttırmak.
İzotonik
İzometrik
Progresif rezistif
3.Endurans Egzersizleri
Romatizmal hastalıklarda dayanıklılık çok düşmüştür. Egzersiz planlanırken enduransa da dikkat edilir.Yüazme ve bisiklet ergometresi , su altı tredmil en çok önerilen egzersizlerdir.
Amaç : Kas enduransını ve dayanıklılığını arttırmak.
Eklem kontraktürlerinin Önlenmesi
Kontraktürler sinir sistemi hasarlarında da görülür. Ancak bu kontraktürlerde neden aktif hareket kaybı ve spastistedir. Bu hastalıklarda eklem yapısı Romatizmal Hastalıklarda olduğu gibi bozulmamıştır. Kontraktürlerin önlenmesinde egzersiz , splintleme , seri alçılama traksiyon kullanılır.
